الشيخ محمد علي الگرامي القمي

58

فلسفه (مقدمات، شناخت، ديالكتيك و ادراكات حقيقى و اعتبارى) (فارسى)

مىكند » . « 1 » پاسخ اين اشكال هم اين است كه انحصار ذهن در حركت صعودى درست نيست . زيرا حتى در موارد تجربى ابتدا ذهن به طور حركت صعودى از افراد يك حكم كلى مىسازد ولى بعداً همان حكم كلى را در مصاديق ديگر خود به طور حركت نزولى پياده مىكند . به علاوه در موارد غير تجربى از ابتدا حركت نزولى است . يعنى مثلا حكم بطلان اجتماع نقيضين بدون تجربه و حركت صعودى و دائماً به طور حركت نزولى مورد استدلال قرار مىگيرد و مىگوييم اين امر اجتماع نقيضين است و آن باطل است . حتى همين استدلال استوارت ميل نيز به طور حركت نزولى قياسى است . منطق حركت ذهن را در نزولى منحصر مىكند و هر انحصاركننده در نزولى غلط است ، پس منطق غلط است . از غلط بودن انحصاركننده حركت ذهن در نزولى به يكى از موارد آن ، يعنى منطق رسيده‌ايم . 4 - مىگويند : منطق همواره رابطه‌ى دو چيز را در يك قضيه‌ى اندراجى فرض مىكند و موضوع و محمول و صغرى و كبرا مىسازد در صورتى كه بسيارى از رابطه‌ها غير اندراجى است . مثل رابطه‌ى مساوات : « الف مساوى با ب و ب مساوى با ج ، پس الف مساوى است با ج » . اين ايراد را برتراند راسل و سائر منطقيون رياضى ، مانند « بول » ذكر كرده‌اند . پاسخ اين هم اين است كه قياس مساوات را منطقيين پذيرفته‌اند ، منتها مىگويند در حقيقت آن هم يك قياس اندراجى است به اين شرح : « الف مساوى است با ب و هرچه مساوى است با ب ، مساوى با ج است » ، پس الف مساوى با

--> ( 1 ) - / سير حكمت در اروپا ، شرح حال استوارت ميل